{"id":1295,"date":"2018-03-07T15:00:01","date_gmt":"2018-03-07T14:00:01","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bwkrakow.pl\/nablogu\/?p=1295"},"modified":"2020-10-30T08:45:36","modified_gmt":"2020-10-30T07:45:36","slug":"kobiety-krakowa-od-wandy-po-kossakowny","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bwkrakow.pl\/nablogu\/kobiety-krakowa-od-wandy-po-kossakowny","title":{"rendered":"Kobiety Krakowa – od Wandy po Kossak\u00f3wny"},"content":{"rendered":"

Historia Krakowa obejmuje losy wielu kobiet, kt\u00f3re dokona\u0142y prze\u0142omowych dla swojej epoki przemian. To w\u0142a\u015bnie one zainspirowa\u0142y do dzia\u0142ania kolejne pokolenia, walcz\u0105c o dobro kraju, regionu oraz grup spo\u0142ecznych. Poznaj najwa\u017cniejsze z nich!<\/p>\n

Wanda \u2013 pierwsza dziedziczka <\/b><\/h2>\n

Jak g\u0142osi jedna z najstarszych legend Ma\u0142opolski, Kr\u00f3l Krak – w\u0142adca Polski i za\u0142o\u017cyciel grodu krakowskiego – mia\u0142 dw\u00f3ch syn\u00f3w i c\u00f3rk\u0119 Wand\u0119. To w\u0142a\u015bnie synowie Kraka (a w niekt\u00f3rych wersjach legendy – sam kr\u00f3l), a nie szewc Dratewka, pokonali smoka Wawelskiego przy u\u017cyciu wype\u0142nionych siark\u0105 sk\u00f3r bydl\u0119cych. W wyniku dalszej walki o tron dosz\u0142o do bratob\u00f3jstwa, kt\u00f3re spowodowa\u0142o wygnanie m\u0142odszego z braci. Zgodnie z zasad\u0105 dziedziczenia, w tej sytuacji tron mog\u0142a obj\u0105\u0107 jedynie Wanda.<\/p>\n

Pi\u0119kno, m\u0142odo\u015b\u0107 i roztropno\u015b\u0107 w\u0142adczyni przyci\u0105ga\u0142y coraz to wi\u0119ksze rzesze adorator\u00f3w. Co wi\u0119cej – w zwi\u0105zku z panuj\u0105cym \u00f3wcze\u015bnie pogl\u0105dem, ze kobieta nie mo\u017ce sprawowa\u0107 w\u0142adzy samodzielnie, szybko otoczyli j\u0105 ksi\u0105\u017c\u0119ta ch\u0119tni na przej\u0119cie ziem polskich. Jednym z nich by\u0142 w\u0142adca niemiecki, kt\u00f3ry postanowi\u0142 zdoby\u0107 wzgl\u0119dy ksi\u0119\u017cniczki si\u0142\u0105.<\/p>\n

Gdy si\u0142y Wandal\u00f3w (ludu Wandy) stan\u0119\u0142y naprzeciw Aleman\u00f3w i mia\u0142o ju\u017c doj\u015b\u0107 do walki, wojuj\u0105cy ujrzeli pi\u0119kne oblicze kobiety, co niemal natychmiast odebra\u0142o im ch\u0119ci do wojowania. R\u00f3wnie\u017c despotyczny tyran odebra\u0142 sobie \u017cycie. Ze wzgl\u0119du na te niezwyk\u0142e w\u0142a\u015bciwo\u015bci cz\u0119\u015b\u0107 historyk\u00f3w uwa\u017ca posta\u0107 Wandy za mityczn\u0105, inspirowan\u0105 ba\u015bniowymi tradycjami celtyckimi.<\/p>\n

Legenda nie ko\u0144czy si\u0119 w tym miejscu: aby zapobiec dalszym atakom lub \u2013 jak g\u0142osi inna wersja legendy \u2013 uczci\u0107 zwyci\u0119stwo nad Niemcem, kr\u00f3lowa rzuci\u0142a si\u0119 w otch\u0142a\u0144 rzeki, kt\u00f3r\u0105 od jej imienia nazwano Wandal (Wis\u0142a). Zgodnie z legend\u0105 wy\u0142owione cia\u0142o pochowano na obszarze nazwanym p\u00f3\u017aniej Mogi\u0142\u0105.<\/p>\n

\"\"<\/a>

Wsp\u00f3\u0142czesny monument na Kopcu Wandy \/fot. Wikimedia<\/p><\/div>\n

Kr\u00f3lowa Jadwiga \u2013 zaanga\u017cowana w \u015bwi\u0119to\u015b\u0107<\/b><\/h2>\n

W zwi\u0105zku z brakiem m\u0119skiego kontynuatora rodu i koligacjami politycznymi starszej siostry Jadwiga zosta\u0142a koronowana na Kr\u00f3la Polski. W wyniku ma\u0142\u017ce\u0144stwa z W\u0142adys\u0142awem Jagie\u0142\u0142\u0105 przyczyni\u0142a si\u0119 do chrystianizacji Litwy, odzyskania cz\u0119\u015bci utraconych ziem i utworzenia Unii polsko-litewskiej.<\/p>\n

W\u0142adczyni stale anga\u017cowa\u0142a si\u0119 w poszerzenie teren\u00f3w Korony. Sprowadzi\u0142a na ziemie polskie zakony benedykty\u0144ski i maryjny, ch\u0119tnie wspiera\u0142a budow\u0119 ko\u015bcio\u0142\u00f3w i dzia\u0142a\u0142a charytatywnie, a legendy o jej szczodro\u015bci \u017cyj\u0105 do dzi\u015b. Wspar\u0142a finansowo m.in.: odbudow\u0119 Akademii Krakowskiej, powstanie wydzia\u0142u Teologicznego oraz powstanie Collegium Juridicum. Jadwiga ws\u0142awi\u0142a si\u0119 r\u00f3wnie\u017c umiej\u0119tno\u015bciami mediacyjnymi, rozwi\u0105zuj\u0105c wszelkiego rodzaju konflikty na drodze pokojowej. Przymioty charakteru i dzia\u0142alno\u015b\u0107 religijna Jadwigi przyczyni\u0142y si\u0119 do jej beatyfikacji przez Jana Paw\u0142a II w 1979 roku.<\/p>\n

Historia w\u0142adczyni ma r\u00f3wnie\u017c swoje tragiczne w\u0105tki. Aby dzia\u0142a\u0107 w zgodzie z interesem pa\u0144stwa, Jadwiga musia\u0142a si\u0119 pogodzi\u0107 z wygnaniem swojej \u017cyciowej mi\u0142o\u015bci, austriackiego ksi\u0119cia Wilhelma, mimo planowanej z nim wcze\u015bniej ucieczki na \u015al\u0105sk. W\u0142adczyni przez ca\u0142e \u017cycie zmaga\u0142a si\u0119 tak\u017ce z pi\u0119tnem bezdzietno\u015bci, a zmar\u0142a w wyniku komplikacji przy przedwczesnym porodzie, zabieraj\u0105c ze sob\u0105 c\u00f3rk\u0119.<\/p>\n

\"\"<\/a>

Portret Jadwigi p\u0119dzla Wincentego de Lesseura \/fot. Wikimedia<\/p><\/div>\n

Szukasz interesuj\u0105cych informacji o Krakowie? Sprawd\u017a nasz wpis „Od bagien po papieskie pielgrzymki. Jak zmienia\u0142y si\u0119 krakowskie B\u0142onia?<\/a>„<\/strong><\/p>\n

Kr\u00f3lowa Bona \u2013 charyzmatyczna manipulantka<\/b><\/h2>\n

Wywodz\u0105ca si\u0119 z w\u0142oskiego rodu Sforz\u00f3w ksi\u0119\u017cniczka zyska\u0142a tytu\u0142 w\u0142adczyni Polski dzi\u0119ki ma\u0142\u017ce\u0144stwu z Zygmuntem Jagiellonem. Wychowana we w\u0142oskiej tradycji, kr\u00f3lowa mia\u0142a solidne wykszta\u0142cenie, rozwini\u0119te ambicje polityczne oraz determinacj\u0119, szokuj\u0105c\u0105 dla polskich poddanych. Aby zaspokoi\u0107 \u017c\u0105dz\u0119 sta\u0142ego poszerzania wp\u0142yw\u00f3w, nie cofa\u0142a si\u0119 przed \u017cadnym okrucie\u0144stwem, a\u017c po szanta\u017c emocjonalny czy trucicielstwo.<\/p>\n

Wychowywana przez matk\u0119 w atmosferze sta\u0142ego zagro\u017cenia wojn\u0105, Bona wyrobi\u0142a sobie twardy charakter, kt\u00f3ry w po\u0142\u0105czeniu z \u0142agodnym usposobieniem m\u0119\u017ca zapewnia\u0142 jej niemal r\u00f3wnorz\u0119dn\u0105 pozycj\u0119 polityczn\u0105. \u015amia\u0142o dzia\u0142a\u0142a poza prawem, m.in. dokonuj\u0105c elekcji swojego 10-letniego syna Zygmunta Augusta na kr\u00f3la Polski jeszcze za \u017cycia ojca. Zmieni\u0142a r\u00f3wnie\u017c obyczajowo\u015b\u0107 dworsk\u0105, sprowadzaj\u0105c wraz ze swoimi dw\u00f3rkami w\u0142oskie tradycje, mod\u0119 i rozrywki.<\/p>\n

Despotyczno\u015b\u0107 i niestabilno\u015b\u0107 emocjonalna kr\u00f3lowej zbiera\u0142y \u017cniwo w postaci coraz wi\u0119kszej rzeszy jej przeciwnik\u00f3w. Po utracie wp\u0142yw\u00f3w na dworze porzuci\u0142a swoje dzieci i uciek\u0142a do W\u0142och, udzielaj\u0105c tamtejszemu kr\u00f3lowi po\u017cyczki w wysoko\u015bci 430 tysi\u0119cy z\u0142otych dukat\u00f3w. Polska nigdy nie odzyska\u0142a tych pieni\u0119dzy \u2013 d\u0142ug potocznie okre\u015blano mianem sum neapolita\u0144skich. Kr\u00f3lowa wraz z ca\u0142ym dworem zmar\u0142a w wyniku morderstwa; jak okaza\u0142o si\u0119 p\u00f3\u017aniej, trucizn\u0119 poda\u0142 jej wieloletni s\u0142uga-szpieg.<\/p>\n

\"\"<\/a>

Jan Matejko, „Otrucie kr\u00f3lowej Bony”, 1859<\/p><\/div>\n

Helena Modrzejewska \u2013 gwiazda \u015bwiatowych scen teatralnych<\/b><\/h2>\n

Helena mia\u0142a styczno\u015b\u0107 z teatrem od najm\u0142odszych lat, podczas improwizowanych rodzinnych przedstawie\u0144. M\u0142odo\u015b\u0107 sp\u0119dzi\u0142a na nauce niemieckiego i rozwijaniu mi\u0142o\u015bci do teatru, kt\u00f3ra zaowocowa\u0142a pierwszymi sukcesami w Bochni, za\u0142o\u017ceniu trupy Modrzejewskich oraz wyst\u0119pami na deskach teatr\u00f3w lwowskiego i niemieckiego. Po \u015bmierci dziecka uciek\u0142a przed despotycznym m\u0119\u017cem do Krakowa, gdzie jej talent rozkwit\u0142 w pe\u0142nej krasie.<\/p>\n

W 1895 roku zadebiutowa\u0142a w \u201eSalomonie\u201d, a rol\u0105 w \u201eDon Carlosie\u201d zdetronizowa\u0142a Hoffman\u00f3wn\u0119, swoj\u0105 najwi\u0119ksz\u0105 \u00f3wczesn\u0105 rywalk\u0119. Kolejne lata przynios\u0142y jej pierwsze role szekspirowskie, ponowne zar\u0119czyny i pierwsze wyst\u0119py w Warszawie, zako\u0144czone ogromnym sukcesem. Od tamtej pory Modrzejewska s\u0142yn\u0119\u0142a jako propagatorka j\u0119zyka polskiego, wybitna aktorka dramatyczna i znana mi\u0119dzynarodowa osobisto\u015b\u0107.<\/p>\n

Helena pozna\u0142a tak\u017ce gorzki smak s\u0142awy – szerz\u0105ce si\u0119 z zawi\u015bci plotki i z\u0142o\u015bliwo\u015bci coraz bardziej zniech\u0119ca\u0142y aktork\u0119, by w ko\u0144cu sk\u0142oni\u0107 j\u0105 do emigracji do Stan\u00f3w pod pseudonimem Modjeska. Po pewnym czasie wr\u00f3ci\u0142a do Europy, goszcz\u0105c na deskach teatr\u00f3w w Polsce i Anglii. Modrzejewska zmar\u0142a na zapalenie nerek, a jej cia\u0142o spocz\u0119\u0142o na cmentarzu Rakowickim.<\/p>\n

\"\"<\/a>

Helena Modrzejewska jako Ofelia \/fot. narodowy.pl<\/p><\/div>\n

Siostry Kossak\u00f3wny \u2013 skandalistki z dobrego domu<\/b><\/h2>\n

Ze wzgl\u0119du na silne tradycje artystyczne w rodzinie Kossak\u00f3w, siostry Maria i Magdalena od najm\u0142odszych lat uczy\u0142y si\u0119 malarstwa i muzyki. Wychowywano je w swobodnej atmosferze: mog\u0142y je\u017adzi\u0107 na rowerze, czytywa\u0142y modn\u0105 literatur\u0119, nawzajem pozowa\u0142y sobie do akt\u00f3w i samodzielnie wychodzi\u0142y do ogrodu. Dziewczynki od zawsze ze sob\u0105 rywalizowa\u0142y, por\u00f3wnuj\u0105c si\u0119 we wszystkich mo\u017cliwych aspektach. Maria przejawia\u0142a liczne talenty artystyczne i lingwistyczne \u2013 w przeciwie\u0144stwie do m\u0142odszej siostry, kt\u00f3ra wola\u0142a pisa\u0107 opowiadania i humoreski.<\/p>\n

Dzieci\u0144stwo i m\u0142odo\u015b\u0107 si\u00f3str wi\u0105\u017ce si\u0119 z cz\u0119stymi wyjazdami do Zakopanego, ulubionego miejsca Kossak\u00f3w. W efekcie nawi\u0105zanych znajomo\u015bci doros\u0142a Maria wysz\u0142a za Jana Pawlikowskiego, sk\u0105pca, kt\u00f3ry uwa\u017ca\u0142 malowanie komercyjnych obraz\u00f3w za profanacj\u0119 sztuki. Magdalena, mimo sprzeciw\u00f3w rodziny, zar\u0119czy\u0142a si\u0119 natomiast z Janem Starzewskim – sk\u0105pym, schorowanym urz\u0119dnikiem.<\/p>\n

W czasie wieczor\u00f3w literackich z Pawlikowskimi Magdalena stworzy\u0142a swoj\u0105 pierwsz\u0105 satyr\u0119 pt.: \u201eNa ustach grzechu\u201d, podpisuj\u0105c si\u0119 jako Magdalena Samozwaniec. Publikacja okaza\u0142a si\u0119 wielkim sukcesem, zapewniaj\u0105c Magdalenie s\u0142aw\u0119. Siostry zacz\u0119\u0142y pisa\u0107 dramaty i komedie przeznaczone na scen\u0119, osi\u0105gaj\u0105c coraz wi\u0119kszy sukces. Po zako\u0144czeniu zwi\u0105zk\u00f3w w ca\u0142o\u015bci po\u015bwi\u0119ci\u0142y si\u0119 dysputom, pisaniu i \u017cyciu towarzyskiemu. Maria ponownie wysz\u0142a za m\u0105\u017c, pos\u0142uguj\u0105c si\u0119 od tej pory nazwiskiem Pawlikowska-Jasnorzewska. Magdalena pisa\u0142a scenariusze kabaret\u00f3w, felietony i fraszki, nawi\u0105zuj\u0105c liczne romanse.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Historia Krakowa obejmuje losy wielu kobiet, kt\u00f3re dokona\u0142y prze\u0142omowych dla swojej epoki przemian. To w\u0142a\u015bnie one zainspirowa\u0142y do dzia\u0142ania kolejne pokolenia, walcz\u0105c o dobro kraju, regionu oraz grup spo\u0142ecznych. Poznaj najwa\u017cniejsze z nich! Wanda \u2013 pierwsza dziedziczka Jak g\u0142osi jedna z najstarszych legend Ma\u0142opolski, Kr\u00f3l Krak – w\u0142adca Polski i za\u0142o\u017cyciel grodu krakowskiego – mia\u0142 […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":1300,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7],"tags":[],"class_list":["post-1295","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-ciekawostki"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bwkrakow.pl\/nablogu\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1295"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bwkrakow.pl\/nablogu\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bwkrakow.pl\/nablogu\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bwkrakow.pl\/nablogu\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bwkrakow.pl\/nablogu\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1295"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/www.bwkrakow.pl\/nablogu\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1295\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1977,"href":"https:\/\/www.bwkrakow.pl\/nablogu\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1295\/revisions\/1977"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bwkrakow.pl\/nablogu\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1300"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bwkrakow.pl\/nablogu\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1295"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bwkrakow.pl\/nablogu\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1295"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bwkrakow.pl\/nablogu\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1295"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}