Czerwona rogatywka, bia\u0142a sukmana i kolorowy kaftan – te elementy stroju krakowskiego od lat s\u0105 rozpoznawane w ca\u0142ej Polsce. Ju\u017c ponad dwa wieki temu str\u00f3j ludowy Krakowiak\u00f3w sta\u0142 si\u0119 wr\u0119cz synonimem stroju narodowego. Swoj\u0105 popularno\u015b\u0107 zawdzi\u0119cza bogatym zdobieniom oraz\u2026 Tadeuszowi Ko\u015bciuszce. Czym zatem wyr\u00f3\u017cnia si\u0119 ten ubi\u00f3r? Kogo mo\u017cemy zaliczy\u0107 do grona Krakowiak\u00f3w? I dlaczego nie wszyscy cz\u0142onkowie tej grupy etnograficznej ubieraj\u0105 si\u0119 tak samo? Postanowili\u015bmy poszuka\u0107 odpowiedzi na te pytania.<\/p>\n\n\n\n
Krakowiacy s\u0105 jedn\u0105 z grup etnicznych zamieszkuj\u0105cych Ma\u0142opolsk\u0119 – w dodatku najliczniejsz\u0105. Jak \u0142atwo si\u0119 domy\u015bli\u0107, to ludzie mieszkaj\u0105cy na obszarze wok\u00f3\u0142 Krakowa. Teren ten nie ogranicza si\u0119 jednak tylko do bezpo\u015bredniej okolicy dawnej stolicy Polski. Obszar etniczny Krakowiak\u00f3w si\u0119ga po Tarn\u00f3w, Cz\u0119stochow\u0119, O\u015bwi\u0119cim czy Bielsko-Bia\u0142\u0105. To w\u0142a\u015bnie na tym terenie kszta\u0142towa\u0142y si\u0119 ich zwyczaje, dialekt ma\u0142opolski, ale tak\u017ce str\u00f3j ludowy.<\/p>\n\n\n\n
Podobnie jak w innych regionach, u\u017cywali go tutaj przede wszystkim ch\u0142opi. Podstawy wsp\u00f3\u0142czesnego krakowskiego stroju badacze datuj\u0105 na ko\u0144c\u00f3wk\u0119 XVII wieku. Jako jeden z pierwszych ludowych stroj\u00f3w przyci\u0105gn\u0105\u0142 on jednak uwag\u0119 bogatszych warstw spo\u0142ecze\u0144stwa. Szlachta na dobre pozna\u0142a go dzi\u0119ki operze \u201cCud mniemany, czyli Krakowiacy i G\u00f3rale\u201d z librettem Wojciecha Bogus\u0142awskiego. Utw\u00f3r ten szybko uznano za oper\u0119 narodow\u0105, podobny – narodowy – status przyznaj\u0105c tak\u017ce krakowskim strojom.<\/p>\n\n\n\n
Oper\u0119 po raz pierwszy wystawiono 1 marca 1794 roku, by\u0142a pe\u0142na aluzji do sytuacji upadaj\u0105cej Rzeczypospolitej. Ju\u017c 23 dni p\u00f3\u017aniej Tadeusz Ko\u015bciuszko na krakowskim Rynku z\u0142o\u017cy\u0142 uroczyst\u0105 przysi\u0119g\u0119, kt\u00f3ra rozpocz\u0119\u0142a powstanie przeciw Rosjanom i Prusakom, nazwane przez histori\u0119 insurekcj\u0105 ko\u015bciuszkowsk\u0105. Genera\u0142 stoj\u0105cy na czele polskiego wojska powo\u0142a\u0142 mi\u0119dzy innymi formacj\u0119 bojow\u0105 z\u0142o\u017con\u0105 z ch\u0142op\u00f3w, czyli kosynier\u00f3w, walcz\u0105cych w ludowych strojach. Sam naczelnik powstania przywdzia\u0142 ch\u0142opsk\u0105, krakowsk\u0105 sukman\u0119 po bitwie pod Rac\u0142awicami. To w\u0142a\u015bnie odwaga kosynier\u00f3w przes\u0105dzi\u0142\u0105 w\u00f3wczas o wygranej, a gest Ko\u015bciuszki jeszcze rozs\u0142awi\u0142 krakowski str\u00f3j.<\/p>\n\n\n\n
W tym czasie elementy takiego ubioru ludowego zacz\u0119\u0142y pojawia\u0107 si\u0119 r\u00f3wnie\u017c na\u2026 balach przebiera\u0144c\u00f3w. Szlachta udawa\u0142a na nich za ch\u0142op\u00f3w, czerpi\u0105c w\u0142a\u015bnie z podkrakowskich wzor\u00f3w. Kiedy jednak ubi\u00f3r krakowiak\u00f3w na dobre sta\u0142 si\u0119 strojem narodowym, przywi\u0105zanie do niego sta\u0142o si\u0119 wyrazem patriotyzmu. Zak\u0142ada\u0142a go wi\u0119c s\u0142u\u017cba na dworach, arystokraci tworzyli te\u017c banderie krakowskie, czyli konne oddzia\u0142y Krakowiak\u00f3w u\u015bwietniaj\u0105ce uroczysto\u015bci. Sami Krakowiacy zostali natomiast podzieleni granicami pa\u0144stwowymi – po rozbiorach cz\u0119\u015b\u0107 ich teren\u00f3w w\u0142\u0105czono do Austrii, a cz\u0119\u015b\u0107 do Rosji.<\/p>\n\n\n\n