Sto\u0142eczna rola Warszawy jest obecnie zapisana w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Cho\u0107 w stosunku do innych miejscowo\u015bci takich prawnych ustale\u0144 brakowa\u0142o, przed najwi\u0119kszym obecnie polskim miastem funkcj\u0119 stolicy pe\u0142ni\u0142y tak\u017ce inne o\u015brodki. Najd\u0142u\u017cej taki status posiada\u0142 Krak\u00f3w, gdzie odby\u0142o si\u0119 najwi\u0119cej kr\u00f3lewskich koronacji, a na wzg\u00f3rzu wawelskim do dzi\u015b wznosi si\u0119 zamek i katedra. Kiedy w\u0142adcy na dobre opu\u015bcili Wawel i jak dosz\u0142o do tego, \u017ce Krak\u00f3w straci\u0142 sto\u0142eczny status?<\/p>\n\n\n\n
Nie wiadomo, kto za\u0142o\u017cy\u0142 Krak\u00f3w. Legenda za pierwszego w\u0142adc\u0119 Krakowa uznaje Kraka, kt\u00f3ry musia\u0142 znale\u017a\u0107 spos\u00f3b na mieszkaj\u0105cego pod Wawelem smoka. Trudno powiedzie\u0107, do kogo odnosz\u0105 si\u0119 te opowie\u015bci, ale z pewno\u015bci\u0105 do czas\u00f3w, w kt\u00f3rych w Krakowie nie w\u0142adali jeszcze Piastowie. Tw\u00f3rcy pa\u0144stwa polskiego opanowali Wawel dopiero na prze\u0142omie X i XI wieku.<\/p>\n\n\n\n
W\u00f3wczas, we wczesnym \u015bredniowieczu, poj\u0119cie stolicy kraju by\u0142o do\u015b\u0107 mgliste. W\u0142adca podr\u00f3\u017cowa\u0142 bowiem po kraju, nie istnia\u0142o r\u00f3wnie\u017c zbyt wiele centralnych urz\u0119d\u00f3w. Niemniej za pierwsze stolice Polski uznaje si\u0119 Pozna\u0144 i Gniezno, tam bowiem utworzono odpowiednio pierwsze biskupstwo i arcybiskupstwo pa\u0144stwa Piast\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n
Krak\u00f3w sto\u0142eczn\u0105 rol\u0119 przej\u0105\u0142 w 1039 r. Kiedy Kazimierz Odnowiciel, syn Mieszka II, wr\u00f3ci\u0142 do kraju po czeskim naje\u017adzie, zasta\u0142 Gniezno mocno zniszczone. Przeni\u00f3s\u0142 wi\u0119c o\u015brodek w\u0142adzy do Ma\u0142opolski. Od tej pory mo\u017cna uznawa\u0107 Krak\u00f3w za stolic\u0119 pa\u0144stwa, cho\u0107 koronacje trzech kolejnych kr\u00f3l\u00f3w – Boles\u0142awa \u015amia\u0142ego, Przemys\u0142a II i czeskiego w\u0142adcy Wac\u0142awa II – odby\u0142y si\u0119 w Gnie\u017anie. Pierwsz\u0105 g\u0142ow\u0105 pa\u0144stwa koronowan\u0105 w Krakowie zosta\u0142 w 1320 r. W\u0142adys\u0142aw \u0141okietek. Od tej pory nikt nie mia\u0142 ju\u017c w\u0105tpliwo\u015bci co do tego, \u017ce to w\u0142a\u015bnie Wawel jest centrum polskiej monarchii.<\/p>\n\n\n\n
Niemal wszyscy nast\u0119pcy \u0141okietka byli koronowani w katedrze wawelskiej. Wyj\u0105tkami byli Stanis\u0142aw Leszczy\u0144ski i Stanis\u0142aw August Poniatowski: w ich przypadku ceremonia odby\u0142a si\u0119 w warszawskiej kolegiacie \u015bw. Jana. Krak\u00f3w rozkwita\u0142 szczeg\u00f3lnie za panowania Kazimierza Wielkiego oraz Jagiellon\u00f3w. Podkre\u015bla to za\u0142o\u017cenie w\u0142a\u015bnie tutaj pierwszego na ziemiach polskich uniwersytetu, czyli dzia\u0142aj\u0105cej od 1364 r. Akademii Krakowskiej.<\/p>\n\n\n\n
Na pocz\u0105tku XVI wieku znacznie rozbudowana zosta\u0142a natomiast siedziba kr\u00f3lewska na Wawelu, w katedrze po raz pierwszy rozbrzmia\u0142 d\u017awi\u0119k dzwonu Zygmunt. W drugiej po\u0142owie stulecia na zamku, za spraw\u0105 kr\u00f3la Zygmunta Augusta, pojawi\u0142y si\u0119 s\u0142ynne arrasy. Jednak to w\u0142a\u015bnie ostatni z Jagiellon\u00f3w pod koniec panowania przeni\u00f3s\u0142 si\u0119 z dworem do Warszawy, gdzie od 1569 r. stale zwo\u0142ywano r\u00f3wnie\u017c Sejmy. Od tego momentu sto\u0142eczna rola Krakowa zacz\u0119\u0142a podupada\u0107.<\/p>\n\n\n\n
Ostatecznie centralne urz\u0119dy przeniesiono na Mazowsze za panowania Zygmunta Wazy, kt\u00f3ry nakaza\u0142 r\u00f3wnie\u017c przebudow\u0119 Zamku Kr\u00f3lewskiego w Warszawie. To w\u0142a\u015bnie tam przetransportowano wszystkie sprz\u0119ty i meble monarchy, kt\u00f3re na pocz\u0105tku XVII w. sp\u0142awiono na statku w d\u00f3\u0142 Wis\u0142y. Jedn\u0105 z przyczyn takiej decyzji by\u0142o bardziej centralne po\u0142o\u017cenie Warszawy w polsko-litewskim w\u00f3wczas pa\u0144stwie. Za symboliczn\u0105 dat\u0119 zmiany kr\u00f3lewskiej siedziby przyjmuje si\u0119 rok 1596.<\/p>\n\n\n\n
Dla podwawelskiego grodu przysz\u0142y trudniejsze czasy. W 1651 r. mieszka\u0144c\u00f3w zdziesi\u0105tkowa\u0142\u0105 epidemia czarnej ospy, rok p\u00f3\u017aniej miasto zniszczy\u0142a pow\u00f3d\u017a. Potop szwedzki i wojna p\u00f3\u0142nocna dodatkowo zrujnowa\u0142y miasto. Mimo to oficjalnie – cho\u0107 nie zapisano tego w \u017cadnych dokumentach – pozostawa\u0142 Krak\u00f3w stolic\u0105 Polski w latach 1320-1795. Potwierdza to cho\u0107by fakt, \u017ce to w\u0142a\u015bnie na p\u0142ycie krakowskiego Rynku Tadeusz Ko\u015bciuszko w 1794 r. z\u0142o\u017cy\u0142 przysi\u0119g\u0119, kt\u00f3ra rozpocz\u0119\u0142a og\u00f3lnonarodowe powstanie – ostatni\u0105 pr\u00f3b\u0119 zachowania niepodleg\u0142o\u015bci.<\/p>\n\n\n\n
Po fiasku insurekcji Polska znikn\u0119\u0142a z mapy, a z ni\u0105 i sto\u0142eczna rola Krakowa. Pozosta\u0142y tu jednak groby kr\u00f3l\u00f3w – odwiedzaj\u0105c miasto warto sprawdzi\u0107, kto le\u017cy na Wawelu<\/a><\/strong>. W XIX w. tak\u017ce pod Wawelem spiskowano przeciwko obcemu panowaniu, ale sercem najwa\u017cniejszych zryw\u00f3w niepodleg\u0142o\u015bciowych by\u0142a Warszawa. To ona zosta\u0142a najwa\u017cniejszym o\u015brodkiem II Rzeczpospolitej. Stolica z Krakowa do Warszawy przenios\u0142a si\u0119 ju\u017c na sta\u0142e – formalny zapis o roli mazowieckiego miasta widnieje w pa\u0144stwowych dokumentach od 1952 r. Mieszka\u0144cy Krakowa wcale jednak nie t\u0119skni\u0105 za sto\u0142eczn\u0105 rol\u0105, co najlepiej oddaj\u0105 s\u0142owa piosenki zespo\u0142u \u201cPod Bud\u0105\u201d – \u201cNie przeno\u015bcie nam stolicy do Krakowa\u201d.<\/p>\n\n\n\n