{"id":964,"date":"2017-04-13T11:42:04","date_gmt":"2017-04-13T09:42:04","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bwkrakow.pl\/nablogu\/?p=964"},"modified":"2017-04-13T11:46:37","modified_gmt":"2017-04-13T09:46:37","slug":"lany-poniedzialek-w-krakowie","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bwkrakow.pl\/nablogu\/lany-poniedzialek-w-krakowie","title":{"rendered":"Emaus i Siuda Baba, czyli Lany Poniedzia\u0142ek w Krakowie"},"content":{"rendered":"

Jak powszechnie wiadomo, prysznic w Lany Poniedzia\u0142ek przynosi dobrobyt i pomy\u015blno\u015b\u0107 na ca\u0142y rok. Mieszka\u0144cy Krakowa i okolic piel\u0119gnuj\u0105 tak\u017ce wiele innych wielkanocnych zwyczaj\u00f3w. Tradycyjne obrz\u0119dy zachwycaj\u0105 fantazj\u0105 i rozmachem, a \u015bwi\u0119ta up\u0142ywaj\u0105 tu w atmosferze rado\u015bci i doskona\u0142ej zabawy.<\/p>\n

<\/p>\n

Emaus<\/h2>\n

Najs\u0142ynniejsz\u0105 krakowsk\u0105 tradycj\u0105 w Lany Poniedzia\u0142ek jest Emaus \u2013 tradycyjny odpust na Salwatorze, przy klasztorze si\u00f3str norbertanek. Wydarzenie zaczyna si\u0119 od uroczystej sumy pod przewodnictwem arcybiskupa Krakowa. Po mszy przychodzi czas na zabaw\u0119, a rozrywek nie brakuje nikomu. Plac odpustowy wype\u0142nia si\u0119 karuzelami, strzelnicami, kramami z \u0142akociami i zabawkami. Nie mo\u017cesz wyj\u015b\u0107 stamt\u0105d bez przynajmniej jednej figurki \u017byda instrumentem muzycznym lub ksi\u0119g\u0105 Tory. Figurka zapewni Ci u\u015bmiech losu w nadchodz\u0105cym roku, nawet, gdy nikt nie poleje Ci\u0119 wod\u0105!<\/p>\n

\"\"<\/a>

Pierniki w kszta\u0142cie serca to tradycyjne odpustowe s\u0142odycze \/Wikimedia<\/p><\/div>\n

Siuda Baba<\/h2>\n

Wied\u017ama o usmolonej twarzy, wystrojona w podarte ubrania i sznury korali z kartofli lub kasztan\u00f3w, tradycyjnie pojawia si\u0119 w ka\u017cdy Lany Poniedzia\u0142ek we wsi Lednica G\u00f3rna i w Wieliczce. Od kilku lat spotkasz j\u0105 tak\u017ce w Krakowie – obrz\u0119d Siudej Baby jest bowiem cz\u0119\u015bci\u0105 Targ\u00f3w Wielkanocnych na Rynku G\u0142\u00f3wnym.<\/p>\n

Pocz\u0105tki tradycji si\u0119gaj\u0105 czas\u00f3w poga\u0144skich. Wed\u0142ug legendy Siuda Baba by\u0142a stra\u017cniczk\u0105 \u015bwi\u0119tego ognia w chramie na terenie dzisiejszej Lednicy G\u00f3rnej. Kap\u0142anka strzeg\u0142a p\u0142omienia przez ca\u0142y rok. Opuszcza\u0142a sw\u00f3j posterunek tylko raz, w wielkanocny poniedzia\u0142ek, poszukuj\u0105c swojej nast\u0119pczyni w\u015br\u00f3d m\u0142odych panien.<\/p>\n

Zwyczaj zachowa\u0142 si\u0119 w czasach chrze\u015bcija\u0144skich i przetrwa\u0142 do dzi\u015b. Oczywi\u015bcie, nie bez pewnych zmian: rol\u0119 Siudej Baby odgrywa dzi\u015b… m\u0119\u017cczyzna! Wied\u017ama przechadza si\u0119 po krakowskim rynku w asy\u015bcie Cygana i kilku krakowiak\u00f3w, ubranych w tradycyjne stroje. Nieod\u0142\u0105cznym atrybutem Cygana jest bat, wytwarzany r\u0119cznie w domowym warsztacie. Technika konstrukcji bata jest pilnie strze\u017con\u0105 tajemnic\u0105, a kolejni odtw\u00f3rcy roli Cygana od pokole\u0144 przekazuj\u0105 j\u0105 sobie w najwi\u0119kszym sekrecie.<\/p>\n

Malowniczy orszak wywiera niesamowite wra\u017cenie na widzach, kt\u00f3rzy ch\u0119tnie nagradzaj\u0105 aktor\u00f3w datkami. Siuda Baba i Cygan znacz\u0105 twarze przechodni\u00f3w sadz\u0105. Jak m\u00f3wi tradycja, czarne smugi na twarzy przynios\u0105 Ci u\u015bmiech losu, a niezam\u0119\u017cnym kobietom \u2013 szybk\u0105 zmian\u0119 stanu cywilnego. Nie uciekaj wi\u0119c przed Siud\u0105 Bab\u0105, nie \u015bcieraj tak\u017ce sadzy zbyt szybko; korow\u00f3d dogoni Ci\u0119, by poprawi\u0107 swoje dzie\u0142o, a kolejne smugi b\u0119d\u0105 znacznie wi\u0119ksze!<\/p>\n

\"\"<\/a>

Siuda Baba w Lednicy G\u00f3rnej \/fot. Wikimedia<\/p><\/div>\n

Dziady \u015amigustne<\/h2>\n

Je\u015bli chcesz ciekawie sp\u0119dzi\u0107 Lany Poniedzia\u0142ek, przed wizyt\u0105 na krakowskim Rynku wybierz si\u0119 na porann\u0105 wycieczk\u0119 w stron\u0119 Tatr. Warto wsta\u0107 nieco wcze\u015bniej i ruszy\u0107 w drog\u0119, bo tylko we wsi Dobra pod Limanow\u0105 zobaczysz jeszcze dziady \u015bmigustne \u2013 maszkary w s\u0142omianych strojach, kr\u0105\u017c\u0105ce mi\u0119dzy domami przy akompaniamencie tajemniczych pohukiwa\u0144 i d\u017awi\u0119k\u00f3w blaszanego rogu. Dziady zbieraj\u0105 datki i polewaj\u0105 domownik\u00f3w wod\u0105, wieszcz\u0105c im w ten spos\u00f3b zdrowie i dobrobyt.<\/p>\n

\u0179r\u00f3d\u0142o tradycji znajdziemy w kilkusetletniej legendzie o je\u0144cach z niewoli tatarskiej, przyby\u0142ych w okolice wsi. Nieszcz\u0119\u015bnicy mieli obci\u0119te j\u0119zyki, nie mogli wi\u0119c m\u00f3wi\u0107, a porozumiewali si\u0119 jedynie poprzez nieokre\u015blone pomruki. Mieszka\u0144cy wsi zaopiekowali si\u0119 nimi, a miejscowo\u015b\u0107 na pami\u0105tk\u0119 tych wydarze\u0144 przyj\u0119\u0142a nazw\u0119 Dobra.<\/p>\n

Zwyczaj przetrwa\u0142 przez wiele wiek\u00f3w i do dzisiaj jest wa\u017cnym punktem Wielkanocy w Dobrej. S\u0142omiane p\u0142aszcze, kamizelki i czapki dziad\u00f3w \u015bmigustnych odzwierciedlaj\u0105 skromne stroje tatarskich je\u0144c\u00f3w. „\u015amigu\u015bnioki” maj\u0105 tak\u017ce zakryte twarze, a w r\u0119kach dzier\u017c\u0105 kije i kosze do zbierania datk\u00f3w. Psoty dziad\u00f3w \u015bmigustnych dotycz\u0105 przede wszystkim m\u0142odych dziewcz\u0105t. W dawnych czasach wyci\u0105gano je z \u0142\u00f3\u017cek, a uprowadzenie ko\u0144czy\u0142o si\u0119 k\u0105piel\u0105 w pobliskiej rzece.<\/p>\n

Obecnie porwania zosta\u0142y wyparte przez polewanie wod\u0105, a mieszka\u0144cy Dobrej witaj\u0105 dziady z \u017cyczliwo\u015bci\u0105 i u\u015bmiechem na twarzy. Ch\u0142opcy bior\u0105cy udzia\u0142 w obrz\u0119dzie sami wykonuj\u0105 swoje przebrania; po zako\u0144czeniu obchodu wsi korow\u00f3d „\u015bmigu\u015bniok\u00f3w” przenosi si\u0119 do Gminnego O\u015brodka Kultury, gdzie uczestnicy rywalizuj\u0105 w konkursie na najciekawsze przebranie.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Jak powszechnie wiadomo, prysznic w Lany Poniedzia\u0142ek przynosi dobrobyt i pomy\u015blno\u015b\u0107 na ca\u0142y rok. Mieszka\u0144cy Krakowa i okolic piel\u0119gnuj\u0105 tak\u017ce wiele innych wielkanocnych zwyczaj\u00f3w. Tradycyjne obrz\u0119dy zachwycaj\u0105 fantazj\u0105 i rozmachem, a \u015bwi\u0119ta up\u0142ywaj\u0105 tu w atmosferze rado\u015bci i doskona\u0142ej zabawy.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":965,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[8],"tags":[],"class_list":["post-964","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-wydarzenia"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bwkrakow.pl\/nablogu\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/964"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bwkrakow.pl\/nablogu\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bwkrakow.pl\/nablogu\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bwkrakow.pl\/nablogu\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bwkrakow.pl\/nablogu\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=964"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/www.bwkrakow.pl\/nablogu\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/964\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":971,"href":"https:\/\/www.bwkrakow.pl\/nablogu\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/964\/revisions\/971"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bwkrakow.pl\/nablogu\/wp-json\/wp\/v2\/media\/965"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bwkrakow.pl\/nablogu\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=964"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bwkrakow.pl\/nablogu\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=964"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bwkrakow.pl\/nablogu\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=964"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}